Wyobraź sobie, że przygotowujesz zapachową kompozycję.
Najpierw ustalasz cel, a następnie starannie dobierasz surowce i proporcje. Podczas oceny zapachu analizujesz aromaty, by stworzyć harmonijną całość. W praktyce to proces powolny, w którym każdy krok ma znaczenie. Dzięki temu efekt końcowy odzwierciedla Twoje intencje i charakter zapachu.

Starannie dobierasz surowce, sprawdzasz proporcje, oceniasz zapach i w końcu uzyskujesz dokładnie taki efekt, na jakim Ci zależało.

Dzielisz koncentrat na dwie części. Pierwszą rozcieńczasz w alkoholu perfumeryjnym. Drugą w oleju jojoba.

Te same składniki. Te same proporcje koncentratu zapachowego. A jednak po aplikacji okazuje się, że perfumy pachną inaczej. Jedna kompozycja wydaje się bardziej intensywna i szybciej wypełnia przestrzeń. Druga rozwija się spokojniej, pozostając bliżej skóry. Czy to możliwe, skoro wykorzystaliśmy dokładnie te same substancje aromatyczne?

Jak najbardziej.

I właśnie dlatego wybór nośnika jest jednym z ważnych elementów tworzenia perfum.

Perfumy to nie tylko kompozycja zapachowa

Kiedy myślimy o perfumach, najczęściej skupiamy się na składnikach aromatycznych.

Zastanawiamy się, czy wybrać bergamotkę, paczulę, kadzidłowiec, wetywerię albo drzewo sandałowe. Szukamy odpowiednich proporcji i próbujemy zbudować zapach, który będzie spójny.

Tymczasem gotowe perfumy to nie tylko koncentrat zapachowy. To również nośnik, w którym ten koncentrat został rozcieńczony. W tradycyjnych perfumach alkoholowych jest nim najczęściej etanol, często z dodatkiem wody.
W perfumach olejowych wykorzystuje się natomiast odpowiednio dobrane oleje lub inne nośniki lipidowe, na przykład olej jojoba, czy frakcjonowany olej kokosowy. Nośnik wpływa na sposób uwalniania substancji zapachowych, ich zachowanie na skórze i odbiór całej kompozycji.
Nie jest więc jedynie neutralnym dodatkiem zwiększającym objętość perfum. Może w znacznym stopniu decydować o tym, jak będziemy je odczuwać.

Dlaczego alkohol sprawia, że zapach jest bardziej wyrazisty?

Etanol jest substancją lotną.

Po rozpyleniu perfum zaczyna szybko odparowywać, pozostawiając na skórze mieszaninę składników zapachowych. Jednocześnie same substancje aromatyczne również przechodzą do otaczającego powietrza. To właśnie cząsteczki obecne w powietrzu docierają do naszych receptorów węchowych i pozwalają nam poczuć perfumy.

W praktyce kompozycje alkoholowe często dają wrażenie szybkiego, intensywnego otwarcia. Szczególnie wyraźnie można to zauważyć w przypadku składników o dużej lotności, takich jak niektóre związki obecne w olejkach cytrusowych.

Po aplikacji perfum alkoholowych świeże nuty mogą być bardzo intensywne, ale z czasem ich udział w odbieranym zapachu maleje.

Szybkie odparowywanie etanolu zmienia skład mieszaniny pozostającej na skórze, a tym samym warunki uwalniania kolejnych substancji.

Dlatego rozwój perfum alkoholowych jest procesem dynamicznym.

Co zmienia baza olejowa?

W perfumach olejowych sytuacja wygląda inaczej.

Olej jojoba, który bardzo lubię wykorzystywać podczas tworzenia kompozycji botanicznych, jest pod względem chemicznym przede wszystkim mieszaniną ciekłych estrów woskowych.

W przeciwieństwie do etanolu nie odparowuje szybko z powierzchni skóry.

Po aplikacji pozostaje na niej warstwa nośnika zawierającego rozpuszczone substancje aromatyczne.

Abyśmy mogli poczuć zapach, cząsteczki tych substancji muszą przejść z mieszaniny do powietrza. Ich uwalnianie zależy od właściwości samego składnika, jego oddziaływań z nośnikiem oraz warunków otoczenia.
Niektóre związki mogą wykazywać większe powinowactwo do fazy olejowej, co wpływa na ich dostępność w powietrzu.

Dlatego perfumy olejowe często odbieramy jako bardziej dyskretne i rozwijające się bliżej skóry.

Ale uwaga!

Nie oznacza to, że wszystkie perfumy olejowe zawsze pachną słabiej lub dłużej utrzymują się na skórze. Wiele zależy od rodzaju użytego nośnika, składu koncentratu, jego stężenia oraz sposobu aplikacji.

To ważne rozróżnienie, ponieważ w perfumiarstwie bardzo łatwo zamienić typową obserwację w zasadę, która nie ma zastosowania do każdej kompozycji.

Czym właściwie jest projekcja perfum?

W opisach perfum bardzo często pojawia się słowo „projekcja”.

Mówimy, że zapach ma dużą projekcję, kiedy jest wyczuwalny w pewnej odległości od osoby, która go nosi.

Jeżeli pozostaje blisko skóry, określamy go czasami jako zapach intymny lub bliskoskórny.

Projekcja nie jest jednak tym samym co trwałość.

Perfumy mogą być intensywnie wyczuwalne przez pierwszą godzinę, a później szybko tracić swoją wyrazistość.
Mogą również pozostawać na skórze przez wiele godzin, ale być wyczuwalne tylko z niewielkiej odległości.

Dlatego warto rozróżniać trzy kwestie:

• Projekcję – jak daleko od miejsca aplikacji odczuwamy zapach.
• Trwałość – jak długo zapach pozostaje wyczuwalny.
• Intensywność – jak silne jest wrażenie zapachowe w określonych warunkach.

Na wszystkie te cechy wpływają skład perfum, nośnik, ilość aplikowanego produktu oraz warunki otoczenia.

Warto też pamiętać, że projekcja jest pojęciem praktycznym, stosowanym w perfumiarstwie. W badaniach naukowych częściej analizuje się stężenie substancji lotnych w powietrzu nad próbką, szybkość ich uwalniania i intensywność zapachu.

Dlaczego olejowe perfumy nie zawsze są trwalsze?

Często można spotkać się z opinią, że perfumy olejowe utrzymują się dłużej niż alkoholowe.

To jednak nie jest uniwersalna zasada.

Samo wolniejsze uwalnianie części substancji zapachowych nie gwarantuje, że kompozycja będzie dłużej wyczuwalna.
Wyobraź sobie dwa perfumy o takim samym stężeniu koncentratu.
Pierwsze zawierają przede wszystkim lekkie, szybko odparowujące składniki.
Drugie opierają się na surowcach drzewnych, żywicznych i innych substancjach o mniejszej lotności.

Nawet jeśli obie kompozycje przygotujemy w tym samym nośniku, ich trwałość może być zupełnie inna.
Znaczenie ma także próg wyczuwalności poszczególnych substancji.
Niektóre związki potrafimy wyczuć już w bardzo małych stężeniach. Inne muszą występować w znacznie większej ilości, aby nasz nos je zauważył.
Dlatego obecność substancji na skórze nie zawsze oznacza, że jej zapach pozostaje dla nas wyczuwalny.

To jeden z powodów, dla których ocenianie trwałości perfum wyłącznie na podstawie rodzaju nośnika jest niewystarczające.

Dlaczego bergamotka zachowuje się inaczej niż wetyweria?

Przyjrzyjmy się dwóm naturalnym surowcom perfumeryjnym.

Bergamotka kojarzy się ze świeżością, lekkością i cytrusową energią.
Wetyweria ma charakter ziemisty, drzewny, czasami dymny i korzenny.

Oba olejki są złożonymi mieszaninami substancji chemicznych, ale różnią się profilem składników lotnych.
W olejku z bergamotki ważną rolę odgrywają między innymi limonen, octan linalilu i linalol.
W olejku z wetywerii znajdziemy liczne związki seskwiterpenowe oraz ich tlenowe pochodne, w tym substancje o stosunkowo małej lotności.

Dlatego w kompozycjach perfumeryjnych bergamotka jest zwykle wykorzystywana do budowania świeżego otwarcia, a wetyweria często stanowi element głębszej, dłużej rozwijającej się bazy.

Ale sposób, w jaki odbierzemy te surowce, zależy również od nośnika.
W perfumach alkoholowych cytrusowe otwarcie może być szczególnie wyraziste.
W olejowych ta sama kompozycja może sprawiać wrażenie łagodniejszej, a jej poszczególne nuty mogą ujawniać się w innych proporcjach.
Nie jest to jednak zmiana składu samego olejku.

To zmiana sposobu uwalniania i odbierania zawartych w nim substancji.

Czy skóra rzeczywiście zmienia zapach perfum?

Tak, ale nie zawsze w sposób, w jaki zwykle o tym opowiadamy.

Często słyszę, że perfumy zmieniają się na skórze ze względu na jej pH.

Tymczasem nie jest to takie proste.
Badania wskazują, że na uwalnianie substancji zapachowych mogą wpływać między innymi nawodnienie skóry, właściwości jej powierzchni oraz oddziaływania składników perfum z lipidami i białkami warstwy rogowej.
Różne cząsteczki zapachowe mogą zachowywać się odmiennie na skórze różnych osób.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie perfumy przechodzą na skórze intensywne reakcje chemiczne.

W wielu przypadkach większe znaczenie mają procesy fizyczne: odparowywanie, zatrzymywanie substancji na powierzchni skóry i ich przenikanie do jej zewnętrznych warstw.

Warto też uwzględnić temperaturę, sposób aplikacji oraz ilość użytego produktu.

Dlatego ten sam zapach może być odbierany inaczej na blotterze, na skórze i na ubraniu. A także inaczej przez dwie osoby.

Dlaczego perfumy olejowe są mi szczególnie bliskie?

W mojej pracy z perfumami botanicznymi bardzo lubię formę olejową.

Pozwala mi poznawać naturalne surowce w nieco innym wydaniu niż klasyczne perfumy alkoholowe.
Lubię obserwować, jak kompozycja rozwija się na skórze, jak zmieniają się jej proporcje zapachowe i które składniki pozostają wyczuwalne po dłuższym czasie.
Forma olejowa świetnie sprawdza się również podczas warsztatów tworzenia perfum botanicznych.
Możemy pracować z niewielkimi ilościami surowców, poznawać ich charakter i świadomie budować własne kompozycje.
Nie oznacza to jednak, że perfumy olejowe są lepsze od alkoholowych.
To po prostu dwie różne formy perfumiarstwa, które dają odmienne możliwości.
Perfumy alkoholowe mogą zapewniać bardziej wyrazistą dyfuzję i szybkie rozwinięcie zapachu.

Perfumy olejowe często pozwalają uzyskać bardziej kameralny charakter kompozycji.
Wybór zależy od tego, jaki efekt chcemy osiągnąć.

Czy można samodzielnie sprawdzić różnicę?

Tak. I zachęcam do takiego eksperymentu, ponieważ teoria staje się znacznie ciekawsza, kiedy możemy samodzielnie coś zaobserwować.

Przygotuj niewielką ilość koncentratu zapachowego z dobrze znanych surowców.

Podziel go na dwie równe części.

Jedną rozcieńcz w odpowiednim alkoholu perfumeryjnym, drugą w jojobie, zachowując takie samo stężenie koncentratu w obu próbkach, najlepiej obliczone masowo.

Następnie porównaj zapachy.

Zwróć uwagę na pierwsze wrażenie, intensywność po kilkunastu minutach oraz charakter kompozycji po godzinie i po kilku godzinach.

Najlepiej przeprowadzić kilka prób, stosując tę samą ilość produktu i podobne warunki.

Pamiętaj, że spray i roll-on mogą nanosić różne ilości perfum, dlatego do porównania samego wpływu nośnika lepiej użyć możliwie podobnego sposobu aplikacji.

Do prób na skórze wybieraj wyłącznie odpowiednio rozcieńczone, bezpieczne kompozycje i uwzględniaj ograniczenia dotyczące poszczególnych składników, w tym fototoksyczność niektórych olejków cytrusowych.

Warto zapisywać obserwacje.

Może się okazać, że w jednej wersji najbardziej podoba Ci się otwarcie, a w drugiej sposób, w jaki rozwijają się nuty drzewne lub żywiczne.

To doskonałe ćwiczenie rozwijające pamięć zapachową.

Nie tylko składniki tworzą perfumy

W perfumiarstwie łatwo skupić całą uwagę na recepturze.
Na liczbie kropli, proporcjach olejków eterycznych, doborze nut głowy, serca i bazy. Ale równie ważne jest to, co dzieje się z kompozycją po jej przygotowaniu.
Jak uwalniają się poszczególne substancje?
Jak wpływa na nie nośnik?
Co dzieje się po aplikacji na skórę?
Dlaczego jeden zapach wydaje się intensywny od pierwszej chwili, a drugi potrzebuje czasu, aby pokazać swój charakter?

Właśnie te pytania sprawiają, że tworzenie perfum botanicznych jest dla mnie tak fascynujące.
Nie chodzi tylko o mieszanie pięknie pachnących składników.
Chodzi o zrozumienie, jak powstaje zapach i dlaczego odbieramy go w określony sposób.

Ten sam koncentrat zapachowy może opowiedzieć dwie różne historie – w zależności od tego, czy umieścimy go w alkoholu, czy w oleju.

I właśnie dlatego warto poznawać nie tylko surowce aromatyczne, ale również nośniki, z którymi pracujemy.

Jeżeli chcesz nauczyć się świadomego komponowania naturalnych perfum, poznawania surowców i budowania własnych akordów zapachowych, zapraszam Cię na moje warsztaty perfumiarstwa botanicznego.

Bo za każdą piękną kompozycją kryje się coś więcej niż sam zapach.

Źródła:

1. Dallay i in. (2024). Fragrance in dermocosmetic emulsions: From microstructure to skin application.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ics.12896

2. Evaporation and Permeation of Fragrance Applied to the Skin (2019).

Industrial & Engineering Chemistry Research, 58(22), 9644–9650.

https://pubs.acs.org/iecred/article-abstract/58/22/9644/984066/Evaporation-and-Permeation-of-Fragrance-Applied-to?redirectedFrom=fulltext

3. Hadjiefstathiou i in. (2025). Exploring the impact of fragrance molecular and skin properties on the evaporation profile of fragrances.

International Journal of Cosmetic Science.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12666731/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12666731/

4. Kasting, G. B. (2001). A physico-chemical properties based model for estimating evaporation and absorption rates of perfumes from skin.

International Journal of Cosmetic Science.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1467-2494.2001.00079.x

5. Vuilleumier i in. (1995). Headspace analysis study of evaporation rate of perfume ingredients applied onto skin.

International Journal of Cosmetic Science.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-2494.1995.tb00110.x

6. An innovative device for in vivo and in vitro study of fragrance evaporation after application on skin or model surfaces (2025).

Talanta, 281, 126851.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S003991402401230X?via%3Dihub

Jeśli chcesz zanurzyć się w fascynującym świecie naturalnych zapachów, poznać tajniki sztuki perfumeryjnej i stworzyć własne, niepowtarzalne perfumy botaniczne, zapraszam Cię na indywidualne warsztaty tworzenia perfum.

Podczas naszego spotkania odkryjesz niezwykłe surowce zapachowe, nauczysz się komponować aromaty i stworzysz perfumy, które będą opowiadać Twoją własną historię.

Zarezerwuj swoje warsztaty: